Dankbaar voor de foto’s van het afscheid

Wat was ze dankbaar voor de foto’s van het afscheid van haar man. En nee, ze had me helemaal niet opgemerkt. ‘Je was geruisloos aanwezig’, zei ze. En toch heb ik tijdens de uitvaart oogcontact met haar gehad. Ik heb haar nog vriendelijk toegeknikt en zei knikte terug. Maar daar had ze helemaal geen herinnering aan.

Bijzonder is dit. Ik kan me als fotograaf niet verstoppen. Doorlopend ben ik op zoek naar de spontane momenten om vast te kunnen leggen. Omdat júist die foto’s warme herinneringen brengen wanneer de uitvaart achter de rug is. Nee, dit zijn niet de herinnering aan het verdriet maar de blik in de ogen, de omgeving die de warme momenten versterken of de handgebaren.

hand op de schouder

 

Onopvallend werken

Het was dan ook leuk om te horen dat bij deze uitvaart iemand had gezien hoe druk ik bezig was geweest. ‘Ik heb even op je gelet en zag je steeds zoeken naar de goede posities en zag je ook af en toe hard lopen.’ Dit gebeurde alleen buiten en achter de rug van de aanwezigen. Want anders was het opgevallen. En dat mag niet. Dan had dit het gebeuren verstoort. De aanwezigen moeten de aandacht bij de uitvaart houden en niet afgeleid worden. Zichtbaar ben ik wel maar je ziet het pas als je er speciaal op let.

‘Wel zwaar werk wat je doet’, merkte hij op. Maar daar ben ik me op het moment zelf niet van bewust. Ook omdat werken aan een goede conditie voorwaarde is om deze reportages te kunnen maken. Vermoeidheid merk ik pas als ik weer thuis ben.

Troostbeelden

Niet alleen de lichamelijke inspanning maakt moe maar ook de energie die het verdriet gekost heeft. Omdat ik constant op zoek ben naar beelden die door het verdriet worden opgeroepen, want dat zijn die warme momenten. Waar nabestaanden later troost uit halen en die ook vaak een glimlach op de lippen brengen. Bij het ontwikkelen van de foto’s komt af en toe het verdriet wel eens boven. En dat kan dan ook, dat mag wel even worden toegelaten.

Nee ze had me niet gezien maar de foto’s lieten zien dat ik er wel was. Foto’s die nu troost brengen, die de schoonheid laten zien van het goed afscheid kunnen nemen. Die helpen om later het verhaal te kunnen delen met anderen die aanwezig waren. En ook aan hen die er niet bij waren. “De anderen” die er nog wèl zijn en die je kunnen helpen om overeind te blijven.

 

Verdriet dat ruimte krijgt

Alleen als nabestaande zul je de werkelijkheid van de diepte van het gemis kennen. Dit is niet overdraagbaar aan de omgeving. Het verhaal wel! Het verhaal blijft door de foto’s zichtbaar. Het wordt niet vergeten. Door het verhaal te vertellen, geven de foto’s ruimte aan verdriet. En door het verhaal heen wordt het pad zichtbaar waarop rouw zijn weg vindt. Over de foto’s van de uitvaart kan gemakkelijker gesproken worden dan over de pijn en het verdriet. Het verhaal neemt die pijn wel mee maar helpt om er niet in verstrikt te raken.  Verdriet krijgt in het verhaal de ruimte die het nodig heeft. Het hoeft niet weggestopt te worden. Het wordt gemakkelijker om het toe te laten omdat je er niet in hoeft te blijven hangen. Het verhaal gaat immers door in de gesprekken. Het is het verhaal van liefde, kwetsbaarheid, plezier, verbinding en troost. De aanleiding hiervan wil je niet. Maar het leven heeft anders beslist. En dan is er het verhaal dat je helpt om er opnieuw je weg te vinden.

Interview Gerda Wesselius met Mensenlinq over het fotograferen van een uitvaart. Lees hier het originele artikel bij Mensenlinq.

 

‘Door uitvaartfoto’s voelen mensen zich meer verbonden’

Herinneringen vervagen door de tijd. Foto’s houden deze scherp. Dat is volgens Gerda Wesselius uit Stiens één van de waarden van uitvaartfotografie. ,,Uitvaartfoto’s krijgen later voor nabestaanden ook meer betekenis. Je ziet ze en dan denk je: dit hebben we samen doorleefd, we zijn hierdoor met elkaar verbonden.”

Toen haar moeder niet meer mobiel was, en uitvaarten van familie en vrienden niet kon bijwonen, vertelde Gerda haar steeds hoe het afscheid was. Zo beeldend mogelijk. Op die manier was haar moeder er toch een beetje bij geweest, maakte ze deel uit van de gebeurtenis.

,,Dat was ontzettend waardevol voor haar.” De beeldende verslagen in gesproken woorden, leidden uiteindelijk tot beeldende verslagen met foto’s. ,,Ik besloot in 2016 om er een professie van te maken en begon mijn bedrijf Afscheid Belicht.”

Eén kans

Wanneer nabestaanden aangeven graag foto’s van het afscheid te willen hebben, gaat Gerda van tevoren naar de mensen toe om kennis te maken en om te horen wat voor hen belangrijk is.

,,Het zijn meestal geen ervaringsdeskundigen, dus het is zaak om met ze mee te denken, om te vertellen wat er mogelijk is. Ik bied bijvoorbeeld altijd aan om ook foto’s te maken van de overledene wanneer hij opgebaard is. Dat vinden mensen vaak vreemd, maar het is al regelmatig voorgekomen dat zo’n foto uiteindelijk een plek in het fotoalbum krijgt.”

Ook met de uitvaartbegeleider heeft een uitvaartfotograaf contact. ,,Die is leidend op zo’n dag, hij of zij heeft het draaiboek. Je werkt samen en zorgt voor een goede afstemming. Je hebt immers maar één kans om alles goed te doen tijdens een afscheid.”

Onopvallend werken

Tijdens het afscheid zelf zijn er verschillende dingen waar om gedacht wordt. ,,De kleding is donkerblauw of zwart, dat valt het minste op. Je moet niet in de weg lopen, en rustig bewegen. Niet sluipen. Op het moment dat je dat doet, trek je juist de aandacht naar je toe. Ik heb schoenen die geen geluid maken, en een camera met een elektronische sluiter die niet klikt als je afdrukt.”

Wat Gerda in ieder geval een must vindt, zijn overzichtsbeelden. ,,Zo krijgen ook mensen die er niet bij waren een beeld van hoe het eruit zag.” Sprekers fotografeert ze ook, evenals de toehoorders. En als nabestaanden zelf de kist dragen, dan legt ze dat ook vast.

Verhalen in emoties

,,Je wilt de gezichten goed in beeld krijgen. Die vertellen een verhaal, tonen de emotie. Je moet daarom niet verlegen zijn. Soms moet je dichtbij komen om de foto’s te maken waarvan je weet dat nabestaanden daar later veel aan hebben”

Wanneer de uitvaart voorbij is en de foto’s na enkele weken klaar zijn, stelt Gerda altijd voor om ze persoonlijk langs te brengen bij de nabestaanden. ,,De allereerste keer dat je de foto’s ziet, is vaak confronterend. Het gaat toch over een dag waarop nabestaanden zo kwetsbaar waren. Door langs te gaan, kun je er samen over praten. Het maakt de drempel om de foto’s te bekijken vaak minder hoog.”

 

 

 

 

 

 

Korte aanraking

Gerda heeft in de jaren dat ze werkt als uitvaartfotograaf al verschillende beelden vastgelegd die ze niet zal vergeten. ,,Een vrouw van negentig die voor de vierde keer een kind heeft verloren. Zij nam tijdens de uitvaart het woord, zwaaide naar de kist, gaf kushandjes. Ik fotografeerde dat, en dacht ondertussen: kan dit wel? Het verdriet kwam van zó diep. Maar die beelden werden juist heel erg gewaardeerd.”

Een van de mooiste beelden die ze heeft gemaakt, was tijdens een uitvaart van een man. Zijn dochter van zeven had ontzettend veel verdriet. ,,Haar neefje van drie keek haar aan, ging naar haar toe en legde heel even zijn hand op haar hoofd. Daarmee haalde hij haar uit haar verdriet, ze glimlachte zelfs. Het was zo’n kort moment, en ik moest heel snel zijn waardoor de foto niet écht scherp is geworden. Maar het is wel een van mijn favoriete foto’s.”

Allerlaatste herinneringen

Hoe aangrijpend uitvaarten ook kunnen zijn, Gerda heeft geleerd om er rustig onder te blijven. ,,Medelijden is meegaan in iemands verdriet. Mededogen is er voor een ander zijn. Uitvaartfotografie doe je voor een ander, dat is de mindset die je moet hebben. Maar het komt wel voor dat ik emoties toelaat wanneer ik foto’s bewerk. Dan wil ik soms zelfs even bellen met de nabestaanden om te laten weten dat ik naast ze sta.”

Hoewel Gerda merkt dat steeds meer mensen de meerwaarde zien van uitvaartfotografie, is het nog niet zo bekend als ze zou willen. Het is deels een gevalletje ‘onbekend maakt onbemind’. ,,Mensen zeggen wel eens: verdriet leg je toch niet vast? Of: de dood willen we niet vastleggen. Net alsof de dood iets heel afzichtelijks is. Dat is het niet.

Verbondenheid

Het gaat om een waardevol persoon, en de állerlaatste herinneringen die je aan die persoon zult hebben. Door het afscheid vast te leggen met foto’s en video’s, bewaar je de herinnering. Een herinnering die je kunt delen met mensen. Je kunt het laten zien, het verhaal vertellen, je verdriet delen.”

Volgens haar is het vooral na verloop van jaren dat foto’s van een uitvaart meer waarde krijgen voor nabestaanden. ,,Na een uitvaart herinneren mensen zich vooral het verdriet, niet de beelden. Door foto’s kunnen mensen de uitvaart bekijken. Zien wie er waren. De bijzonder momenten bekijken: die ene aanraking, die ene blik. Daarnaast geven de foto’s een gevoel van verbondenheid. Ze laten zien dat je deel uitmaakte van dat gezelschap, dat je dit samen hebt doorleefd. En verbondenheid, daar gaat het uiteindelijk toch om in het leven.”

Uitvaarten verbeeld tijdens coronacrisis

Juist tijdens de coronacrisis is de waarde van uitvaartfotografie groter dan ooit, stelt Gerda. Veel mensen kunnen niet bij een afscheidsdienst aanwezig zijn. Met foto’s, maar ook met video’s, kan alles toch worden vastgelegd. Zo kunnen nabestaanden de verhalen delen, en daarmee ook verdriet. Het draagt bij aan rouwverwerking. 

Lees hier meer over afscheid nemen in tijden van corona.

fotograaf uitvaart

Een fotograaf bij een uitvaart. Gerda Wesselius vertelt je het hoe en waarom van uitvaartfotografie.

Hoe houd jij dit vol?

‘Hoe houd jij dit vol met die uitvaarten? Al dat verdriet.’ Deze vraag kwam van een medewerker van de fotowinkel waar ik altijd een aantal foto’s van mijn gemaakte reportages laat afdrukken. Deze foto’s plak ik dan in een fotoboekje.

De afgelopen weken kwam ik geregeld in de fotowinkel om een aantal foto’s te laten afdrukken. Onder de voorbereidingen en het afdrukken raakten we in gesprek. En ja, inderdaad, bij een uitvaart is er altijd verdriet. Dat is het overkoepelende beeld van een overlijden. Maar er is meer. En ook meer zichtbaar. En juist dat ‘meer’, dat opgeroepen wordt door het verdriet, maakt dat foto’s van een uitvaart zo ontzettend waardevol zijn.

Er is troost en liefde, kwetsbaarheid en kracht, een lach en berusting. En ook wel boosheid. Een breed scala aan emoties wordt vaak zichtbaar.

kleinkinderen bij de rouwauto

Een terechte vraag

Ja, een terechte vraag. Hoe houd ik dit vol? En wat is nou mooi aan het fotograferen van de gebeurtenissen rondom een uitvaart?

 

Vooraf aan de uitvaart

Meestal ga ik een paar dagen vooraf aan de uitvaart naar de nabestaanden. Zo leren we elkaar een beetje kennen en bespreken we de wensen en mogelijkheden. Dit maakt het fotograferen tijdens de uitvaart gemakkelijker, ik ben geen vreemde meer en er hoeft bij de uitvaart niks meer uitgelegd te worden.

 

Emoties

Een overlijden heeft veel impact op het kunnen waarnemen van wat er allemaal gebeurt. Aan nabestaanden gaat in de periode rondom het overlijden veel voorbij. Het hoofd is niet meer in staat om mee te komen. De wereld draait door en dat is dan bijna niet meer te volgen. Toch moet er veel geregeld en gedaan worden. Dit kost, naast het verdriet, veel energie.

 

Wat bij een overlijden vooral òòk zichtbaar wordt, is dat mensen om elkaar geven. Elkaar troosten, een arm om de ander slaan, even aanraken, liefde laten zien, helpen en ook lachen als er mooie herinneringen worden gedeeld.

 

Troost en liefde

Dat is vooral wat ik zoek bij een uitvaart. Troost en liefde die mensen elkaar geven. Dit geeft steun en kracht. Het zijn vaak ook de mensen waar nabestaanden in het leven mee verder gaan.

 

Zoals ik al eerder noemde gaat er veel aan nabestaanden voorbij. En foto’s helpen dan om het gebeuren toch mee te kunnen krijgen. Deze beelden kunnen later ook door andere aanwezigen bekeken worden. Op zulke momenten kunnen herinneringen gedeeld worden. Elke foto heeft voor iedereen weer een eigen betekenis. Zo ontstaan er warme herinneringen aan de overledene en mooie verhalen die de geschiedenis vormen van wat geweest is en toch blijft. Waarmee het leven weer verder gaat.

Troost

Daarom houd ik het vol

Verdriet bij een overlijden is zichtbaar maar hoort erbij. Het roept ook troost en liefde op. Deze troost en liefde helpen om na verloop van tijd het leven weer op te pakken en het verdriet hierin mee te nemen. Verdriet waarvan de pijn in de loop van de tijd wat zal slijten en de troost en liefde de warme band in stand zal houden.

 

Daarom houd ik het vol: om wat ik nabestaanden kan geven. Iets dat niet in geld uit te drukken is en toch heel veel waarde heeft: Herinneringen aan iets wat je niet wilt, maar ook niet wilt missen.

 

Herinneringen aan een uitvaart

 

Wil je ook uitvaartfoto’s laten maken? Ik geef je graag advies over de mogelijkheden.